Słownik syntezy mowy i obróbki dźwięku

Abrewiacja
skrót wyrazu lub grupy wyrazów w piśmie, jak np., itd., itp.
Afereza
zanik początkowej głoski lub grupy głosek w wyrazie.
Afiks
jest to cząstka wyrazu.
Afiksacja
tworzenie wyrazów pochodnych przez dodawanie afiksów do wyrazów podstawowych.
Afrykata
spółgłoska zwarto–szczelinowa (c, dz, cz, ć, dź).
Alfabet polski
zbiór wszystkich znaków literowych pisma używanego w języku polskim. Kolejność jest następująca: a, ą, b, c, ć, d, e, ę, f, g, h, i, j, k, l, ł, m, n, ń, o, ó, p, (q), r, s, ś, t, u, (v), w, x, y, z, ź, ż. Litery q, v, x stosujemy tylko w pisowni wyrazów obcych oraz we wzorach matematycznych. Litery ą, ę, ń i y w języku polskim nie rozpoczynają wyrazów.
Aliasing
- niekorzystne zjawisko które zachodzi podczas próbkowania dźwięku, polega ono na nakładaniu na sygnał niepożądanych częstotliwości harmonicznych;
Alofon
głoska różniąca się od innej głoski tylko cechą fonetyczną, nie funkcją.
Alograf
wariant graficzny litery.
Amplituda
wartość o jaką fala (sygnał) wznosi się lub opada względem zera;
Analogowy sygnał
sygnał w postaci przebiegu ciągłego, w którym dane są przedstawiane jako wielkości fizyczne;
Apokopa
zanik głoski na końcu wyrazu.
Artykulacja
ruchy i układ narządów mowy podczas wymawiania poszczególnych głosek.
Aspiracja
przydech dający w wyniku słaby dźwięk h, towarzyszący artykulacji niektórych głosek.
Aspiraty
spółgłoski przydechowe, np. ph, th, kh, dh, gh w systemie danego języka, przeciwstawiające się spółgłoskom czystym p, t, k, d, g.
Asybilacja
wytwarzanie się w końcowej fazie artykulacji spółgłoski zwartej szczeliny, której rezultatem są np. polskie spółgłoski ć, dź, powstałe z dawnych t', d'.
Barwa dźwięku
obecność określonych częstotliwości składowych, które decydują o brzmieniu poszczególnych instrumentów lub głosu ludzkiego;
Całkowite pasmo przenoszenia
zakres częstotliwości jaki jest w stanie przetworzyć dane urządzenie przetwarzające dźwięk;
Cyfrowy sygnał
sygnał który jest wyrażony w postaci próbek zapisanych cyfrowo, wyraża on swoimi wartościami amplitudę(przebieg) sygnału;
Częstotliwości harmoniczne
decydujące o barwie dźwięku są składowymi widma akustycznego o częstotliwościach równych wielokrotności tonu podstawowego;
Częstotliwość odcięcia
parametr, który określa częstotliwość jakiej nie jest w stanie przenieść określone urządzenie;
Częstotliwość próbkowania
wartość, którą wyrażamy w hercach, określa ona ile razy w przeciągu jednej sekundy została pobrana próbka sygnału analogowego do procesu kwantyzacji;
Decybel
jednostka głośności, jeden decybel to minimalna zmiana głośności jaką może rozróżnić ludzkie ucho, skala w decybelach jest skalą logarytmiczną, co wynika z właściwości ludzkiego ucha;
Delay
opóźnienie sygnału przetworzonego w stosunku do źródłowego;
Digitalizacja
(cyfryzacja) proces zamiany sygnału analogowego na cyfrowy;
Dithering
proces , którego zadaniem jest dodanie do sygnału cyfrowego tzw. szumu linearyzującego, który maskuje szum kwantyzacji;
Dopplera efekt
zmiana częstotliwości fali słyszanej przez słuchacza w przypadku poruszania się względem źródła dźwięku, przy zbliżaniu się do źródła dźwięku dźwięk słyszany staje się wyższy, przy oddalaniu niższy;
Dwuznak
znak podwójny, składający się z dwóch elementów, w szczególności połączenie dwóch liter oznaczające jedną głoskę, np. sz, rz, ch, dz.
Dyftong
dwugłoska – zespół dwóch elementów samogłoskowych, z których tylko jeden jest podstawą sylaby, np. autor.
Dynamika
stosunek sygnałów o najniższym i najwyższym poziomie, jakie można zapisać na nośniku lub sprzęcie przy użyciu danej technologii, wartość dynamiki jest podawana w decybelach (dB);
Echo
odbicie dźwięku od przeszkody i powrót do miejsca transmisji, stosowane w obróbce dźwięku przy pomocy procedur umieszczonych w programach do obróbki dźwięku;
Elektroakustyka
dział akustyki zajmujący się problematyką przetwarzania energii akustycznej w elektryczną i odwrotnie;
Equalizer
korektor;
Eufonia
harmonijne, przyjemne brzmienie głosek.
Filtr
procedura w programie, układ elektroniczny lub obwód, które służą do wzmacniania lub odcinania pewnych określonych częstotliwości, istnieją filtry pasywne (bez wzmacniacza) i aktywne (ze wzmacniaczem);
Filtr dolnoprzepustowy
filtr tłumiący (odcinający) częstotliwości powyżej ustalonej częstotliwości odcięcia;
Filtr górnoprzepustowy
filtr tłumiący (odcinający) częstotliwości poniżej ustalonej częstotliwości odcięcia;
Filtr przeciwszumowy
filtr służący do redukcji szumów, czyli odcina najwyższe pasmo akustyczne;
Fonem
najmniejsza dająca się wydzielić jednostka systemu fonologicznego. Jest to zespół współwystępujących cech dystynktywnych charakteryzujących dany dźwięk w określonym systemie językowym.
Fonetyka
dział nauki o języku obejmujący badanie dźwięków mowy.
Fonologia
nauka o funkcjach dźwięków w mowie.
Full duplex
tryb pracy karty dźwiękowej pozwalający jej na jednoczesne nagrywanie i odtwarzanie dźwięku;
Fuzz
(przester) efekt sprzętowy lub programowy umożliwiający kontrolowane przesterowanie sygnału;
Geminaty
spółgłoski podwojone, np. panna, lekki.
Generator fal dźwiękowych
układ elektroniczny lub procedura w programie potrafiąca wytworzyć przebieg sygnału o różnym kształcie amplitudy (przede wszystkim sinusoidalnym, trójkątnym, piłokształtnym lub kwadratowym), można potem takie przebiegi nakładać na siebie tworząc zróżnicowane pod względem charakterystyki przebiegi;
Głoska
najmniejsza głośna artykulacja powtarzająca się w toku mowy. Mowa składa się z głosek. Głoski mówimy i słyszymy. Zapisujemy głoski za pomocą liter.
Implozja
początkowy moment artykulacji spółgłosek zwartych.
Interakcyjny System Telefoniczny (IST)
system komunikacyjny nie stawiający użytkownikowi żadnych dodatkowych wymagań sprzętowych prócz telefonu. Interesująca informacja użytkownikowi zostaje przekazana wyłącznie za pomocą głosu. Ponieważ systemy takie muszą być interakcyjne, to użytkownik powinien przekazywać do systemu polecenia lub wskazania, jakie informacje go interesują.
Jotacja
pojawienie się spółgłoski "j" w wyrazach, najczęściej przed samogłoskami nagłosowymi i między samogłoskami.
Kontrakcja
ściągnięcie dwóch występujących obok siebie samogłosek w jedną.
Kwantyzacja
wyrównywanie pobranych i pomierzonych wartości do wartości najbliższego przedziału kwantowania, zaokrąglanie ich do pełnych liczb;
Litera
znak graficzny oznaczający określoną głoskę (pisany, drukowany, wykuty, wykonany z jakiegoś materiału), zespół liter danego języka stanowi alfabet.
Mazurzenie
wymowa ogólnopolskich spółgłosek sz, ż, cz, dź, jak s, z, c, dz występująca w niektórych dialektach polskich.
Miernik wysterowania
(VU-meter) miernik dokonujący pomiarów poziomu szczytów sygnałowych trwających minimum 10 ms, umożliwia dokładną kontrolę dynamiki sygnału;
Monoftong
pojedyncza samogłoska.
Mocja
różnorodność końcówek gramatycznych pozostajaca w zwiazku z rodzajem gramatycznym, np. nowy, nowa, nowe, nowi.
Morfologia
dział gramatyki obejmujący fleksję i słowotwórstwo; nauka o budowie i odmianie wyrazów.
Nadpróbkowanie
(oversampling) dodatkowe próbkowanie sygnału pomiędzy próbkami zasadniczymi, zwiększające precyzję procesu próbkowania i ułatwiające zmniejszenie szumów kwantyzacji. Wykonuywane jest poprzez obliczanie dodatkowych wartości na podstawie już istniejących;
Ortoepia
nauka poprawnego mówienia i poprawnego używania form językowych.
Ortofonia
nauka poprawnego wymawiania.
Pasmo przenoszenia
zakres częstotliwości jakie może przenieść i odtworzyć dane urządzenie;
Próbka
(sample) potoczne określenie krótkiego fragmentu nagrania cyfrowego, służącego do tworzenia muzyki w samplerach lub syntezatorach cyfrowych;
Próbkowanie
okresowe dokonywanie pomiaru poziomu sygnału analogowego w celu przetworzenia go na impulsowy sygnał cyfrowy;
Przesterowanie
wprowadzenie urządzenia w stan uniemożliwiający liniowe przeniesienie sygnału;
Przetwornik AC
układ przetwarzający sygnał analogowy (A) na postać cyfrową (C);
Przetwornik CA
układ przetwarzający sygnał cyfrowy (C) na postać analogową (A);
Rozdzielczość próbkowania
wyrażana w bitach wartość określająca dokładność z jaką przybliżane są wartości poziomów sygnału analogowego;
Samogłoska
głoska dźwięczna, otwarta, mogąca tworzyć sylabę.
Serwer foniczny
serwer do przekazywania poprzez łącza telefonii stacjonarnej bądź komórkowej, informacji o charakterze audio tekstowym.
Sonanty
półsamogłoski – grupa fonemów stojących na pograniczu między samogłoskami i spółgłoskami, np. spółgłoski półotwarte, płynne – r, l, nosowe – m, n.
Spiranty
spółgłoski szczelinowe, np. f, w, s, z, sz, ź, ż, ś.
Spółgłoska
konsonant – głoska tworząca sylabę w połączeniu z samogłoską.
Sylaba
zgłoska – cząstka fonacji odpowiadająca taktowi wydechu. Składa się z samogłoski lub z samogłoski połączonej ze spółgłoską. Sylaba jest otwarta, kiedy jest zakończona samogłoską lub zamknięta, jeżeli kończy się spółgłoską.
Synkopa
zanik nie akcentowanej głoski lub grupy głosek wewnątrz wyrazu.
Szum
napięcie zakłócające, zjawisko akustyczne wywołane sygnałami o nieuporządkowanych przebiegach w szerokim zakresie częstotliwości;
Szum kwantowania
(szum granularny) szum powstający na skutek niedokładności przebiegu sygnału cyfrowego, wynikającej z zaokrąglania (kwantowania) wartości próbek;
Szum spoczynkowy
wytwarzany jest przez urządzenie nieobciążone tzn. gdy nie przepływa przez nie sygnał;
VoiceXML
nowy standard stosowany przy oprogramowywaniu aplikacji mowy. Jest to język, który definiuje sposób konstruowania i prowadzenie dialogu pomiędzy rozmówcą, a komputerem z oprogramowaniem rozpoznającym mowę oraz zamieniającym tekst na mowę. VoiceXML jest dostatecznie elastyczny, by umożliwić tworzenie treści głosowych w technologii webowej lub budowę aplikacji dla centrów rozpoznawania wywołań opartych na technice telefonicznej.
Wzmacniacz
urządzenie służące do wzmacniania mocy sygnału doprowadzonego na jego wejście;
Zniekształcenia liniowe
zniekształcenia wprowadzające opóźnienia fazowe lub zakłócające pierwotny kształt widma sygnału;
Zniekształcenia nieliniowe
pojawiają się gdy urządzenie nie jest w stanie przetworzyć sygnału w sposób proporcjonalny, w skrajnych przypadkach obcinając nawet szczyty sygnałów;